🔊 Kliknij dowolny francuski tekst, żeby go usłyszeć.

Pieniądze i zakupy — francuski B1/B2

Dział 10 · B2

Économie, argent et consommationEkonomia, pieniądze i konsumpcja

Czego nauczysz się w tym dziale

  • Mówić swobodnie o pieniądzach i bankowości: konto, przelew, automatyczne pobranie, debet, opłaty, oszczędzanie i kredyt.
  • Poprawnie używać futur simple i futur antérieur, w tym tematów nieregularnych i uzgodnienia imiesłowu.
  • Budować zdania o przyszłości ze spójnikami quand, dès que, une fois que, tant que, après que i świadomie wybierać między oboma czasami przyszłymi.
  • Składać reklamację ustnie i pisemnie: powołać się na gwarancję, żądać zwrotu, odrzucić bon, zapowiedzieć mediację.
  • Stosować francuskie terminy handlowo-finansowe (le devis, l'avoir, le prélèvement, la mise en demeure), których Polak nie odgadnie.

Dialog — W serwisie posprzedażowym: powołać się na gwarancję

SylvieBonjour, je viens au sujet d'un lave-linge acheté chez vous il y a quatorze mois : il ne vidange plus et le tambour fait un bruit d'enfer.Dzień dobry, przychodzę w sprawie pralki kupionej u państwa czternaście miesięcy temu: nie wypompowuje wody, a bęben strasznie hałasuje.
Le conseillerVous avez la facture ? Sans preuve d'achat, je ne pourrai rien enregistrer dans le système.Ma pani fakturę? Bez dowodu zakupu nie będę mógł nic wprowadzić do systemu.
SylvieLa voici. Et je précise tout de suite que je suis encore couverte par la garantie légale de conformité.Proszę bardzo. I od razu zaznaczam, że jestem jeszcze objęta ustawową gwarancją zgodności towaru z umową.
Le conseillerJe vois surtout que vous n'avez pas souscrit notre extension de garantie…Widzę przede wszystkim, że nie wykupiła pani naszego przedłużenia gwarancji…
SylviePeu importe : la garantie légale couvre deux ans, et c'est à vous de prouver que le défaut n'existait pas à la livraison.To bez znaczenia: gwarancja ustawowa obowiązuje przez dwa lata, a to państwo muszą udowodnić, że wada nie istniała w chwili dostawy.
KarimNe te laisse pas embobiner, ils sortent toujours cet argument-là.Nie daj się nabrać, oni zawsze wyciągają ten argument.
Le conseillerLoin de moi cette idée, madame. Je lance la procédure : dès que le technicien aura établi son diagnostic, nous vous rappellerons.Ależ skądże, proszę pani. Uruchamiam procedurę: jak tylko technik postawi diagnozę, oddzwonimy do pani.
SylvieSous quel délai ? Avec trois enfants, je ne vais pas passer un mois à la laverie.W jakim terminie? Z trójką dzieci nie będę spędzać miesiąca w pralni samoobsługowej.
Le conseillerComptez une dizaine de jours. Une fois que nous aurons reçu son rapport, soit nous réparerons l'appareil, soit nous le remplacerons.To potrwa jakieś dziesięć dni. Kiedy dostaniemy jego raport, albo naprawimy urządzenie, albo je wymienimy.
KarimEt si la réparation revient plus cher que la machine elle-même ?A jeśli naprawa wyjdzie drożej niż sama pralka?
Le conseillerDans ce cas, nous procéderons au remboursement ou nous vous ferons un avoir, au choix du client.W takim razie dokonamy zwrotu pieniędzy albo wystawimy bon do wykorzystania w sklepie, według wyboru klienta.
SylvieCe sera un remboursement. Un avoir chez vous, très peu pour moi. D'autant que je paie encore en trois fois sans frais : les prélèvements tombent tous les mois, panne ou pas.To będzie zwrot pieniędzy. Bon do państwa sklepu — dziękuję, nie skorzystam. Tym bardziej że wciąż płacę w trzech nieoprocentowanych ratach: pobrania schodzą z konta co miesiąc, awaria czy nie.
Le conseillerEntendu. Vous recevrez un mail de confirmation dès que le dossier sera enregistré.Rozumiem. Otrzyma pani mail z potwierdzeniem, gdy tylko sprawa zostanie zarejestrowana.
SylvieParfait. Et je vous préviens : si je n'ai aucune nouvelle d'ici quinze jours, je vous adresserai une mise en demeure et je saisirai le médiateur de la consommation.Świetnie. I uprzedzam: jeśli w ciągu dwóch tygodni nie dostanę żadnej wiadomości, wyślę państwu przedsądowe wezwanie i zwrócę się do rzecznika konsumentów.
KarimTu vois : quand on connaît ses droits, on ne se fait pas avoir.Widzisz: kiedy zna się swoje prawa, nie da się zrobić w konia.

Słownictwo

FrançaisPolski
le pouvoir d'achatsiła nabywcza
le relevé de comptewyciąg z kontale RIB (relevé d'identité bancaire) to osobny dokument z numerem IBAN, o który proszą pracodawca i operatorzy
le prélèvement (automatique)polecenie zapłaty, automatyczne pobranie z kontapieniądze ściąga wierzyciel; nie mylić z le virement, czyli przelewem, który zlecasz sam
le virementprzelew bankowy
le découvertdebet na koncieêtre à découvert = mieć debet; les agios = odsetki i opłaty od debetu
les frais bancairesopłaty bankowezawsze w liczbie mnogiej (m.); les frais de dossier = opłata za rozpatrzenie wniosku
l'échéance (f.)termin płatności, rata
l'échéancier (m.)harmonogram spłat
le deviskosztorys, wycenaprzed każdą naprawą Francuz żąda devis; podpisany devis ma moc umowy
le remboursementzwrot pieniędzy
l'avoir (m.)bon do wykorzystania w sklepieto NIE zwrot gotówki, tylko kwota do wydania u tego samego sprzedawcy
la facturefaktura, rachunek
le ticket de caisseparagon
la garantie légale de conformitéustawowa gwarancja zgodności towaru z umową2 lata na towar nowy; przez cały ten czas ciężar dowodu spoczywa na sprzedawcy (przy towarze używanym — 12 miesięcy)
la panneawaria, usterkatomber en panne = zepsuć się; être en panne = być zepsutym
le service après-vente (le SAV)serwis posprzedażowy, obsługa reklamacji
la réclamationreklamacja, skarga
la mise en demeureprzedsądowe wezwanie do wykonania zobowiązania
le médiateur de la consommationrzecznik konsumentów (mediator)saisir le médiateur = zwrócić się do rzecznika; mediacja jest dla konsumenta bezpłatna
le litigespór, sprawa sporna
résilierwypowiedzieć (umowę, abonament, ubezpieczenie)nie mówimy annuler un contrat; annuler = odwołać coś jednorazowego
souscrirezawrzeć umowę, wykupić (ubezpieczenie, abonament)souscrire une assurance, un contrat (bez przyimka), ale souscrire à une offre
rembourserzwrócić pieniądze, spłacićrembourser qqn / rembourser une somme à qqn; rembourser un crédit = spłacać kredyt
emprunterpożyczyć (od kogoś), zaciągnąć pożyczkęemprunter qqch à qqn = pożyczyć OD kogoś, prêter qqch à qqn = pożyczyć KOMUŚ; polskie »pożyczyć« obejmuje oba
s'endetterzadłużyć sięl'endettement (m.) = zadłużenie; le surendettement = nadmierne zadłużenie, procedura przed Banque de France
l'épargne (f.)oszczędności, oszczędzaniele Livret A to najpopularniejsze konto oszczędnościowe we Francji
le taux d'intérêtstopa procentowa
le crédit à la consommationkredyt konsumencki
l'inflation (f.) / la hausse des prixinflacja / wzrost cen
le solde / les soldessaldo konta / wyprzedażeklasyczna pułapka: le solde de mon compte = stan konta, ale les soldes (m. pl.) = ustawowo regulowane wyprzedaże

Wyrażenia i kolokacje

WyrażenieZnaczenie
joindre les deux boutswiązać koniec z końcem (domknąć budżet)
se serrer la ceinturezaciskać pasa, ograniczać wydatki
tirer le diable par la queueledwo wiązać koniec z końcem, klepać biedę
être à découvert / être dans le rougemieć debet na koncie, być na minusie
mettre de l'argent de côtéodkładać pieniądze, oszczędzać
payer en trois fois sans fraiszapłacić w trzech nieoprocentowanych ratach (standardowa opcja we francuskich sklepach)
faire jouer la garantieskorzystać z gwarancji, powołać się na gwarancję
se faire avoir / se faire embobinerdać się nabrać, dać się zrobić w konia
faire opposition (à sa carte bancaire)zastrzec kartę płatniczą
ce n'est pas donnéto nie jest tanie (typowa francuska litota o wysokiej cenie)
coûter les yeux de la tête / coûter un braskosztować majątek, kosztować fortunę
rentrer dans ses fraiswyjść na zero, odzyskać poniesione koszty

Gramatyka

Futur simple, futur antérieur i spójniki czasu (quand, dès que, une fois que)

Le futur simple, le futur antérieur et les conjonctions de temps

FUTUR SIMPLE tworzymy od bezokolicznika, dodając końcówki czasownika avoir w présent: -ai, -as, -a, -ons, -ez, -ont (je parlerai, tu finiras, il partira). Czasowniki na -re gubią końcowe -e: prendre → je prendrai, vendre → je vendrai. Uwaga na tematy nieregularne — trzeba je znać na pamięć (tabela niżej) — oraz na czasowniki typu acheter, lever, prélever, appeler, które w futur zachowują è lub podwójną spółgłoskę W CAŁEJ odmianie: j'achèterai, je prélèverai, j'appellerai (inaczej niż w présent, gdzie zmiana dotyczy tylko części form). Ważna różnica wobec polskiego: polszczyzna ma dwa czasy przyszłe zależne od aspektu (będę płacić / zapłacę), francuski ma jeden futur simple. Aspektu nie oddajemy formą czasownika, tylko kontekstem, przysłówkiem albo — gdy chodzi o czynność ZAKOŃCZONĄ przed inną — czasem futur antérieur.

FUTUR ANTÉRIEUR = futur simple czasownika avoir lub être + participe passé: j'aurai payé, nous serons partis, elle se sera trompée. Wybór posiłkowego i uzgodnienie imiesłowu działają dokładnie tak jak w passé composé (être przy czasownikach ruchu i zwrotnych, uzgodnienie z dopełnieniem bliższym stojącym przed czasownikiem: la facture que j'aurai reçue). Ten czas ma dwa użycia. Pierwsze, podstawowe: czynność przyszła UPRZEDNIA wobec innej czynności przyszłej — „Je te rembourserai quand j'aurai touché mon salaire" (najpierw wypłata, potem zwrot). Drugie, bardzo częste w mowie i typowo B2: PRZYPUSZCZENIE o przeszłości — „Il aura oublié de résilier son abonnement" znaczy „pewnie zapomniał wypowiedzieć abonament". Polak tego drugiego użycia nie odgadnie, bo po polsku mówimy tu „pewnie / chyba" + czas przeszły.

SPÓJNIKI CZASU: quand, lorsque, dès que, aussitôt que, une fois que, après que, tant que, à mesure que. Jeśli zdanie mówi o przyszłości, po tych spójnikach OBOWIĄZKOWO stoi czas przyszły (futur simple albo futur antérieur) — nigdy présent i nigdy subjonctif. To najczęstszy błąd Polaków uczących się francuskiego, którzy przenoszą tu regułę angielską („when I get my salary"): zdanie *„Dès que je reçois mon salaire, je te rembourserai" jest błędne, poprawnie: „Dès que j'aurai reçu mon salaire…". Uwaga na après que: wbrew temu, co słychać w mowie potocznej, poprawnie łączy się ono z trybem oznajmującym („après que le technicien sera passé"), podczas gdy avant que, jusqu'à ce que i en attendant que rządzą trybem subjonctif — i tam żadnego czasu przyszłego nie ma („avant que le délai (ne) soit écoulé"). Wyjątkiem od reguły „przyszłość po spójniku" jest si warunkowe: po si nigdy nie stawiamy futur — „Si tu es à découvert, la banque prélèvera des frais".

JAK WYBRAĆ między futur simple a futur antérieur po quand / dès que / une fois que? Zapytaj, czy czynność ze zdania podrzędnego musi się ZAKOŃCZYĆ, zanim zacznie się ta z głównego. Jeśli tak — futur antérieur: „Dès que le technicien aura établi son diagnostic, nous vous rappellerons". Jeśli obie sytuacje są równoczesne albo chodzi o stan, wystarczy futur simple: „Vous recevrez un mail dès que le dossier sera enregistré", „Quand tu seras à la banque, demande un RIB". Osobno zapamiętaj konstrukcję tant que + ne… pas + futur antérieur, która odpowiada polskiemu „dopóki nie…": „Tant que je n'aurai pas été remboursée, je ne rendrai pas l'appareil". W rejestrze potocznym futur proche (aller + bezokolicznik) wypiera futur simple w rozmowie o najbliższych planach, ale w piśmie — w reklamacji, w umowie, w mailu do banku — i po spójnikach czasu używamy futur simple i futur antérieur, i tego oczekuje się na egzaminach.

Bezokolicznik Temat futur Futur simple (je) Futur antérieur (je)
êtreser-je seraij'aurai été
avoiraur-j'auraij'aurai eu
allerir-j'iraije serai allé(e)
fairefer-je feraij'aurai fait
pouvoirpourr-je pourraij'aurai pu
devoirdevr-je devraij'aurai dû
vouloirvoudr-je voudraij'aurai voulu
savoirsaur-je sauraij'aurai su
venirviendr-je viendraije serai venu(e)
voirverr-je verraij'aurai vu
recevoirrecevr-je recevraij'aurai reçu
envoyerenverr-j'enverraij'aurai envoyé
payerpaier- / payer-je paierai (je payerai)j'aurai payé
préleverprélèver-je prélèveraij'aurai prélevé
falloirfaudr-il faudrail aura fallu
Dès que j'aurai reçu mon salaire, je rembourserai mon découvert.Jak tylko dostanę wypłatę, spłacę debet na koncie.
Quand vous aurez signé le devis, le technicien interviendra sous quarante-huit heures.Kiedy podpisze pan kosztorys, technik przyjedzie w ciągu czterdziestu ośmiu godzin.
Une fois que le dossier sera enregistré, vous recevrez un mail de confirmation.Kiedy sprawa zostanie już zarejestrowana, otrzyma pani mail z potwierdzeniem.
Tant que je n'aurai pas été remboursée, je ne rendrai pas l'appareil.Dopóki nie dostanę zwrotu pieniędzy, nie oddam urządzenia.
Après que la banque aura validé le virement, l'argent sera disponible immédiatement.Po tym, jak bank zatwierdzi przelew, pieniądze będą dostępne od razu.
Lorsque les taux baisseront, nous renégocierons notre crédit à la consommation.Kiedy stopy spadną, wynegocjujemy na nowo warunki naszego kredytu konsumenckiego.
Il aura oublié de résilier son abonnement : il paie encore trente euros par mois.Pewnie zapomniał wypowiedzieć abonament: nadal płaci trzydzieści euro miesięcznie.
Avant que le délai soit écoulé, envoyez-leur une lettre recommandée.Zanim upłynie termin, wyślijcie im list polecony. (po avant que — subjonctif, nie futur; w stylu starannym dochodzi ne explétif: avant que le délai ne soit écoulé)

Ćwiczenie — uzupełnij

Wpisz poprawną formę i naciśnij Enter — sprawdzi się od razu. Akcenty warto pisać, ale odpowiedź bez nich też zaliczymy (pokażemy poprawny zapis).

1.Dès que le technicien (établir) son diagnostic, le magasin nous rappellera.Jak tylko technik postawi diagnozę, sklep do nas oddzwoni.
2.Quand vous (signer) le devis, la réparation pourra commencer.Kiedy podpisze pan kosztorys, naprawa będzie mogła się rozpocząć.
3.Une fois que la banque (valider) le virement, les fonds seront disponibles sous trois jours.Kiedy bank zatwierdzi przelew, środki będą dostępne w ciągu trzech dni.
4.Tant que je (ne pas obtenir) d'accord écrit, je ne réglerai pas cette facture.Dopóki nie uzyskam pisemnej zgody, nie ureguluję tej faktury.
5.L'année prochaine, les prix de l'énergie (augmenter) encore de trois pour cent : notre pouvoir d'achat en prendra un coup.W przyszłym roku ceny energii wzrosną jeszcze o trzy procent: nasza siła nabywcza na tym ucierpi.
6.Si tu es à découvert, la banque te (prélever) des frais dès le premier jour.Jeśli będziesz na minusie, bank pobierze ci opłaty już od pierwszego dnia.
7.Nous (envoyer) une mise en demeure si le litige n'est pas réglé d'ici la fin du mois.Wyślemy przedsądowe wezwanie, jeśli spór nie zostanie rozstrzygnięty do końca miesiąca.
8.Elle (ne pas voir) le prélèvement passer : son compte est de nouveau dans le rouge.Pewnie nie zauważyła, że pobranie zostało zrealizowane: jej konto znowu jest na minusie.
9.Lorsque les taux d'intérêt (baisser), nous renégocierons notre prêt immobilier.Kiedy stopy procentowe spadną, wynegocjujemy na nowo warunki naszego kredytu hipotecznego.
10.Après que le vendeur (accepter) la réclamation, vous recevrez un avoir ou un remboursement.Po tym, jak sprzedawca uzna reklamację, otrzyma pani bon do sklepu albo zwrot pieniędzy.
11.Je (aller) à la banque dès que j'aurai un moment de libre.Pójdę do banku, jak tylko będę mieć wolną chwilę.
12.Une fois que vous (résilier) votre abonnement, il faudra encore payer un mois de préavis.Kiedy już wypowie pan abonament, trzeba będzie zapłacić jeszcze za miesięczny okres wypowiedzenia.
13.Il (falloir) sans doute fournir le ticket de caisse pour faire jouer la garantie.Zapewne trzeba będzie okazać paragon, żeby skorzystać z gwarancji.
14.Dès qu'ils (recevoir) notre lettre recommandée, ils devront répondre sous quinze jours.Jak tylko otrzymają nasz list polecony, będą musieli odpowiedzieć w ciągu dwóch tygodni.

Ćwiczenie — przetłumacz na francuski

Napisz zdanie po francusku i naciśnij Enter. Dopuszczamy naturalne warianty — liczy się sens i poprawna struktura.

1.Jak tylko spłacę kredyt, zacznę odkładać pieniądze na mieszkanie.
2.Kiedy dostaniemy kosztorys, zdecydujemy, czy naprawiamy pralkę, czy kupujemy nową.
3.Dopóki nie zwrócą mi pieniędzy, nie oddam urządzenia.
4.Bank pobierze opłaty, gdy tylko konto wejdzie na minus.
5.Po tym, jak podpiszesz umowę, będziesz mieć czternaście dni na odstąpienie od umowy.
6.Sprzedawca pewnie zapomniał zarejestrować moją reklamację.
7.Kiedy ceny znowu wzrosną, wielu Francuzów będzie musiało zacisnąć pasa.
8.Wyślemy przedsądowe wezwanie, jak tylko upłynie termin.

Quiz

Tant que la banque ___ le virement, l'argent ne sera pas disponible.

Zdanie główne stoi w czasie przyszłym (ne sera pas), więc po tant que też musi być czas przyszły — nigdy présent. Chodzi o czynność uprzednią i zakończoną („dopóki bank nie zatwierdzi"), a takiej odpowiada konstrukcja tant que + ne… pas + futur antérieur.

Dans un magasin français, « un avoir », c'est :

Un avoir to nie zwrot gotówki, tylko kwota zapisana na koncie klienta do wykorzystania u tego samego sprzedawcy. Zwrot pieniędzy to le remboursement — dlatego Sylvie w dialogu wyraźnie odrzuca avoir.

Après que le technicien ___ passé, nous vous rappellerons.

Wbrew temu, co często słychać w mowie potocznej, après que rządzi trybem oznajmującym, a nie subjonctif. Skoro mowa o przyszłości i o czynności uprzedniej, właściwą formą jest futur antérieur: sera passé. Subjonctif należy do avant que, nie do après que.

« Elle a du mal à joindre les deux bouts » veut dire :

Joindre les deux bouts to dosłownie „połączyć dwa końce" (miesiąca), czyli wiązać koniec z końcem. Wyrażenie mówi o braku pieniędzy, a nie o wyborze oferty ani o złej woli dłużnika.

Quand les taux d'intérêt ___, nous renégocierons notre prêt.

Po quand odnoszącym się do przyszłości francuski wymaga czasu przyszłego. Forma présent (baissent) to kalka z angielskiego „when rates go down" i jest tu błędem, a conditionnel po quand w takim zdaniu nie występuje. Obie czynności są równoczesne, więc wystarczy futur simple.

Pour mettre fin à un abonnement téléphonique, on dit :

Résilier to termin umowny: wypowiedzieć umowę, abonament, ubezpieczenie (résilier un contrat, un bail, une assurance). Annuler znaczy odwołać coś jednorazowego (un rendez-vous, une commande), a effacer lub supprimer dotyczy danych i plików.

« Je suis à découvert » signifie :

Être à découvert znaczy mieć na koncie saldo ujemne, czyli debet; synonim potoczny to être dans le rouge. Podobieństwo do czasownika découvrir („odkryć") to pułapka — le découvert bankowy nie ma z nim nic wspólnego.

Wymowa — powiedz na głos

Posłuchaj wzoru, potem powiedz zdanie. Mikrofon oceni je słowo po słowie (zielone = dobrze wymówione).

Bonjour, je viens faire jouer la garantie légale : mon lave-linge est tombé en panne au bout de quatorze mois.
Dès que j'aurai reçu le devis, je vous dirai si j'accepte la réparation.
Tant que je n'aurai pas de confirmation écrite, je ne réglerai pas cette facture.
Pourriez-vous m'expliquer ces frais bancaires ? Je n'ai jamais autorisé ce prélèvement.
Si je n'ai pas de réponse d'ici quinze jours, je saisirai le médiateur de la consommation.
Ce n'est vraiment pas donné, mais je peux payer en trois fois sans frais : je préfère ne pas toucher à mon épargne.

Francja w praktyce

Konsument po francusku: gwarancja, wyprzedaże pod kontrolą państwa i Livret A

Trzy rzeczy tłumaczą, dlaczego francuski konsument zachowuje się inaczej niż polski.

1) GWARANCJA. Obok gwarancji handlowej producenta (la garantie commerciale) istnieje we Francji la garantie légale de conformité: sprzedawca odpowiada za zgodność nowego towaru z umową przez 2 lata, a przez cały ten okres to ON musi udowodnić, że wada nie istniała w chwili dostawy — nie klient (przy towarze używanym domniemanie trwa 12 miesięcy). Dlatego zdanie z dialogu „c'est à vous de prouver que le défaut n'existait pas à la livraison" jest realnym argumentem prawnym, a nie blefem. Sprzedawcy mimo to agresywnie proponują płatną „extension de garantie", która w pierwszych dwóch latach zwykle nic nie wnosi. Do tego dochodzi la garantie des vices cachés (wady ukryte, 2 lata od wykrycia) oraz — przy zakupach na odległość — le droit de rétractation: 14 dni na odstąpienie bez podania przyczyny. Każda firma sprzedająca konsumentom ma obowiązek wskazać na stronie i na fakturze swojego médiateur de la consommation: mediacja jest dla konsumenta bezpłatna i to powszechnie stosowany krok przed sądem.

2) SOLDES. Wyprzedaże nie są we Francji decyzją sklepu, tylko instytucją prawną: dwa okresy w roku (zimowy — start w pierwszą środę stycznia o ósmej rano, a jeśli ta środa wypada po 12 stycznia, to w drugą; letni — w ostatnią środę czerwca), po 4 tygodnie każdy (skrócone z sześciu tygodni w 2020 r.). Tylko wtedy wolno sprzedawać poniżej ceny zakupu — la revente à perte jest poza tym zakazana — a przeceniony towar musi być w sprzedaży od co najmniej miesiąca. Stąd rytm francuskiego roku zakupowego i różnica między „les soldes" (prawdziwe wyprzedaże) a „les promotions" czy „le Black Friday", które są zwykłymi akcjami handlowymi.

3) PIENIĄDZE. Le Livret A ma około 80% Francuzów: oprocentowanie ustala państwo (rewizja zwykle 1 lutego i 1 sierpnia), odsetki są całkowicie zwolnione z podatku i składek, limit wpłat wynosi 22 950 €, a pieniądze są dostępne od ręki. W codziennych sprawach niezbędny jest le RIB (relevé d'identité bancaire) — kartka z numerem IBAN, o którą poprosi pracodawca, operator i urząd, żeby uruchomić le prélèvement automatique. Francja pozostaje też ostatnim dużym krajem Europy, gdzie realnie funkcjonuje le chèque (kaucje, zapisy do klubów, rzemieślnicy), a płatność „en trois ou quatre fois sans frais" to standardowa opcja przy zakupach powyżej mniej więcej stu euro.

Czytanka — prawdziwa historia

Le détroit d'Ormuz dans le réservoir

Dowiesz się, dlaczego francuskie ceny energii wzrosły w rok o 16,7 procent, co ma z tym wspólnego cieśnina Ormuz, a co krajowa taryfa sieciowa — i dlaczego statystyka mówi spokojnie, a ludzie czują co innego.

En août 2026, les prix de l'énergie auraient augmenté de 16,7 % en un an en France. Le reste du panier bouge à peine : les produits manufacturés baissent encore, les services ralentissent. Presque toute l'accélération vient d'un seul poste : les carburants. Selon l'Insee, l'inflation totale atteindrait 2,4 % sur un an, contre 2,1 % en juillet. Ce n'est pas un choc historique, mais il se voit à la caisse.

La cause est loin de la station-service. L'OFCE parlait en avril d'une hausse brutale du prix des hydrocarbures, liée à la guerre en Iran et au blocage du détroit d'Ormuz. Par ce passage circule une grande part du pétrole mondial. Quand il se ferme, les assurances coûtent plus cher et le baril monte avant même qu'une goutte ne manque. Le consommateur français paie une prime de risque décidée ailleurs.

Tout ne vient pourtant pas de la géopolitique. Le 1er août, le tarif réglementé de l'électricité a augmenté de 2,5 % pour 19,37 millions de foyers, 26 euros de plus par an. Cette hausse ne vient pas du coût de l'électricité : elle finance l'entretien des réseaux. Le gaz, lui, avait baissé en août avant de remonter de 7,3 % en septembre. Deux mécanismes, une seule facture.

Les perdants sont faciles à voir. En 2026, les salaires réels ne progressent pas et les prestations sociales ont été revalorisées de 0,9 %, moins que l'inflation. Le pouvoir d'achat par unité de consommation reculerait de 0,7 % sur l'année. Ceux qui prennent la voiture et chauffent un logement ancien subissent le choc deux fois. Les ménages coupent dans ce qui peut attendre : restaurants, hôtels, voyages.

D'autres amortissent mieux. Le taux d'épargne devrait passer de 18,3 % à 17,6 % du revenu disponible : les ménages puisent dans leurs réserves pour ne pas changer de vie. On reste loin au-dessus de la moyenne des années 2010, 14,6 %. L'État, lui, touche davantage de TVA sur des carburants plus chers. Un choc n'appauvrit jamais tout le monde à la fois.

Reste une confusion tenace. Les statisticiens mesurent une vitesse ; les ménages regardent un niveau. Dire que l'inflation ralentit ne veut pas dire que les prix baissent : ils montent moins vite et restent là où les crises précédentes les ont laissés. Les produits frais ont encore augmenté de 5,8 % en un an. L'humeur reste sombre quand les courbes se calment.

L'OFCE estime qu'un reflux de l'énergie retirerait 0,2 point d'inflation en 2027. Cela suppose que le détroit rouvre et que personne ne le referme. Pour l'instant, la vraie question n'est pas de savoir quand les prix redescendront, mais combien de temps l'épargne des ménages tiendra.

Słownictwo z tekstu
  • un ménage — gospodarstwo domowe
  • le pouvoir d'achat — siła nabywcza
  • les hydrocarbures (m.) — węglowodory, surowce ropopochodne
  • un carburant — paliwo
  • un détroit — cieśnina
  • une prime de risque — premia za ryzyko
  • une facture — rachunek, faktura
  • le tarif réglementé — taryfa regulowana (przez państwo)
  • une unité de consommation — jednostka konsumpcyjna (przelicznik osób w gospodarstwie domowym)
  • l'entretien (m.) — utrzymanie, konserwacja
  • une prestation sociale — świadczenie socjalne
  • revaloriser — waloryzować, podnosić (stawkę)
  • le taux d'épargne — stopa oszczędności
  • le revenu disponible — dochód rozporządzalny
  • puiser dans — sięgać do (rezerw), czerpać z
  • amortir — amortyzować, łagodzić (cios)
  • le reflux — spadek, cofnięcie się (fali)

Sprawdź, ile zrozumiałeś. Kliknij odpowiedź.

Pourquoi l'inflation a-t-elle accéléré en France en août 2026 ?

Tekst pokazuje kontrast: towary przemysłowe wciąż tanieją, usługi zwalniają, a cała akceleracja bierze się z jednej pozycji — paliw i energii (+16,7% r/r).

Que veut dire l'auteur avec « une prime de risque décidée ailleurs » ?

Chodzi o to, że cena baryłki rośnie z powodu wojny i blokady cieśniny — decyzji podjętych poza Francją — a płaci za to francuski konsument przy dystrybutorze.

En quoi la hausse de l'électricité du 1er août est-elle différente du choc pétrolier ?

Tekst wyraźnie oddziela dwa mechanizmy: geopolityczny skok cen ropy oraz krajową podwyżkę taryfy sieciowej, która finansuje utrzymanie sieci. Objęła ona 19,37 mln odbiorców, więc nie jest to mniejszość.

Pourquoi les ménages ont-ils l'impression que les prix montent toujours ?

Kluczowe zdanie tekstu: statystycy mierzą prędkość wzrostu, a ludzie patrzą na poziom cen. Wolniejsza inflacja nie oznacza, że ceny wracają do dawnego poziomu.

Comment beaucoup de ménages français réagissent-ils à ce choc ?

Tekst mówi o cięciach w wydatkach uznaniowych (restauracje, hotele, podróże) i o spadku stopy oszczędności z 18,3% do 17,6%, czyli o sięganiu do rezerw. O kredytach i przeprowadzkach nie ma tam mowy.

Porozmawiaj o tym
  1. W Polsce po 2022 roku państwo mroziło ceny energii i dopłacało do rachunków. Czy dopłaty są lepsze niż podnoszenie płac i świadczeń? Kto zyskuje, a kto płaci za takie rozwiązanie?
  2. Francuzi oszczędzają około 18% dochodu rozporządzalnego, w Polsce ten odsetek jest zwykle wyraźnie niższy. Jak to zmienia odporność polskich gospodarstw domowych na taki szok cenowy?
  3. Gdyby Twoje rachunki wzrosły o 15%, które wydatki ograniczyłbyś jako pierwsze? Czy byłyby to te same kategorie co we Francji — restauracje, hotele i podróże — czy inne?

Zadanie końcowe — Reklamacja na piśmie + scenka w serwisie

CZĘŚĆ 1 (pisemna). Napisz po francusku formalny mail reklamacyjny (150–180 słów) do działu obsługi klienta sklepu, w którym trzynaście miesięcy temu kupiłeś/kupiłaś sprzęt AGD, a ten się zepsuł. Mail musi zawierać: (1) nagłówek „Objet :" z datą zakupu i numerem faktury; (2) rzeczowy opis awarii (la panne, l'appareil ne fonctionne plus, le tambour fait un bruit anormal); (3) powołanie się na la garantie légale de conformité i na to, że to sprzedawca musi udowodnić, iż wada nie istniała w chwili dostawy; (4) jasne żądanie — réparation, remplacement albo remboursement (nie avoir!); (5) termin i zapowiedź kolejnego kroku sformułowaną w czasie przyszłym, np. „Si je n'ai pas de réponse sous quinze jours, je vous adresserai une mise en demeure et je saisirai le médiateur de la consommation."; (6) formułę grzecznościową „Dans l'attente de votre réponse, je vous prie d'agréer…". WARUNEK JĘZYKOWY: użyj co najmniej trzy razy futur simple, dwa razy futur antérieur i przynajmniej dwóch spójników czasu z tego działu (quand, dès que, une fois que, tant que, après que). Podkreśl te formy i sprawdź, czy po żadnym ze spójników nie wstawiłeś przypadkiem présent. CZĘŚĆ 2 (ustna). Odegraj z partnerem albo nagraj samodzielnie trzyminutową scenkę w SAV: rola A — klient, który zna swoje prawa; rola B — sprzedawca, który najpierw proponuje avoir i płatne przedłużenie gwarancji, a potem ustępuje. Wpleć co najmniej cztery wyrażenia z listy (faire jouer la garantie, se faire avoir, payer en trois fois sans frais, ce n'est pas donné, être à découvert, rentrer dans ses frais). Zakończ scenkę zdaniem klienta zawierającym futur antérieur. CZĘŚĆ 3 (kontrola). Wypisz z własnego tekstu wszystkie czasowniki w czasie przyszłym i przy każdym dopisz po polsku, dlaczego wybrałeś futur simple, a nie antérieur (albo odwrotnie).