🔊 Kliknij dowolny francuski tekst, żeby go usłyszeć. Głos:

Studia i edukacja — francuski B1/B2

Dział 6 · B1/B2

Études, formation et vie étudianteStudia, kształcenie i życie studenckie

Czego nauczysz się w tym dziale

Opowiedzieć o własnej ścieżce edukacyjnej i porównać system francuski (licence, master, prépa, concours) z polskim.
Używać plus-que-parfait do wyrażania czynności wcześniejszej niż inna czynność przeszła — także tam, gdzie polski radzi sobie samym aspektem dokonanym.
Świadomie zestawiać passé composé, imparfait i plus-que-parfait w dłuższej narracji o studiach.
Radzić sobie w sytuacjach administracyjnych na uczelni: inscription, dossier, contrat d'études, rattrapage, Erasmus.
Wyrażać żal i hipotezy dotyczące przeszłości w konstrukcji si + plus-que-parfait → conditionnel passé.

Dialog — W stołówce, po poranku spędzonym w dziekanacie

LéoSalut Marta ! Je ne t'ai pas vue en cours de socio ce matin — tu as séché ?Cześć, Marta! Nie widziałem cię rano na zajęciach z socjologii — urwałaś się?
MartaMême pas ! J'étais à la scolarité depuis huit heures ce matin. Quand je suis arrivée, ils avaient déjà perdu la moitié de mon dossier.Wcale nie! Od ósmej rano siedziałam w dziekanacie. Kiedy przyszłam, zdążyli już zgubić połowę moich dokumentów.
LéoClassique. Tu leur avais pourtant tout envoyé avant la rentrée, non ?Klasyka. Przecież wysłałaś im wszystko przed rozpoczęciem roku, prawda?
MartaDeux fois ! Et comme j'avais oublié de faire signer mon contrat d'études avant de quitter Cracovie, ils refusent de valider mes crédits.Dwa razy! A ponieważ zapomniałam dać do podpisu porozumienie o programie zajęć, zanim wyjechałam z Krakowa, nie chcą mi zaliczyć punktów.
InèsAttends, tu parles des crédits ECTS ? Moi, quand je suis rentrée de mon Erasmus à Lisbonne, il m'a fallu six mois pour que tout soit reconnu.Czekaj, mówisz o punktach ECTS? A ja, kiedy wróciłam z Erasmusa w Lizbonie, zajęło mi sześć miesięcy, zanim wszystko mi uznali.
MartaSix mois ?! Bon, au moins je ne suis pas la seule. Le pire, c'est que j'avais choisi Lyon justement parce qu'on m'avait dit que l'administration y était efficace.Sześć miesięcy?! No dobrze, przynajmniej nie jestem jedyna. Najgorsze jest to, że wybrałam Lyon właśnie dlatego, że mówili mi, że tutejsza administracja działa sprawnie.
LéoQui a osé te dire ça ? (rires) Cela dit, une fois que tu as pris le pli, ça roule.Kto śmiał ci coś takiego powiedzieć? (śmiech) Trzeba jednak przyznać, że kiedy już wejdziesz w rytm, wszystko idzie gładko.
MartaJ'espère. En attendant, j'ai un partiel de droit européen jeudi et je n'ai même pas ouvert le polycopié.Mam nadzieję. Tymczasem w czwartek mam kolokwium z prawa europejskiego, a nawet nie otworzyłam skryptu.
InèsNe panique pas. L'an dernier, j'avais bossé comme une folle pendant trois semaines et j'ai eu la même note que ceux qui avaient tout révisé la veille.Nie panikuj. W zeszłym roku harowałam jak szalona przez trzy tygodnie i dostałam tę samą ocenę co ci, którzy powtórzyli wszystko dzień wcześniej.
LéoTrès rassurant... Franchement, si j'avais su que le master serait aussi dense, j'aurais pris une année de césure avant.Bardzo pocieszające... Szczerze mówiąc, gdybym wiedział, że studia magisterskie będą tak intensywne, wziąłbym wcześniej rok przerwy.
MartaTu peux encore, non ? Ma coloc avait interrompu sa licence en deuxième année, elle est partie bosser un an en Irlande et elle a repris sans problème.Jeszcze możesz, nie? Moja współlokatorka przerwała licencjat na drugim roku, pojechała na rok do pracy w Irlandii i wróciła na studia bez problemu.
LéoSauf que moi, je touche une bourse sur critères sociaux. Si je m'arrête, je la perds, et sans elle je ne pourrais plus payer mon loyer.Tyle że ja pobieram stypendium socjalne. Jeśli przerwę, stracę je, a bez niego nie byłbym już w stanie płacić czynszu.
InèsPasse au CROUS avant de décider quoi que ce soit. Une copine à moi y a renoncé parce qu'elle croyait qu'elle perdrait tout — en fait, elle s'était trompée.Idź do CROUS-u, zanim cokolwiek zdecydujesz. Moja koleżanka zrezygnowała, bo była przekonana, że wszystko straci — a okazało się, że się myliła.
MartaBon, moi je file à la BU tant qu'il reste de la place. Après ce que la scolarité m'a fait subir ce matin, un peu de droit européen me paraît presque reposant.No dobrze, ja lecę do biblioteki uniwersyteckiej, póki są jeszcze miejsca. Po tym, co dziekanat mi dziś rano zafundował, odrobina prawa europejskiego wydaje mi się wręcz odpoczynkiem.

Słownictwo

Français	Polski
la scolarité	dziekanat, biuro obsługi studenta; także: tok naukiNa uczelni to konkretne biuro: „aller à la scolarité", a nie „szkolnictwo" w ogóle.
la licence	studia licencjackie (3 lata)Faux ami — nie „licencja". Lata oznacza się L1, L2, L3.
le master	studia magisterskie (2 lata)M1, M2; mówi się „être en master de droit" (bez rodzajnika po de).
la filière	kierunek studiów„changer de filière" = zmienić kierunek; „se tromper de filière" = pomylić się w wyborze.
la grande école	elitarna uczelnia poza systemem uniwersyteckim (HEC, Polytechnique, ENS)
la classe préparatoire (la prépa)	dwuletni kurs przygotowawczy do konkursów na grandes écoles
le concours	egzamin konkursowy z ograniczoną liczbą miejsc„être reçu à un concours" = dostać się. To nie to samo co „un examen", gdzie liczy się tylko próg.
le partiel	kolokwium semestralne, egzamin cząstkowyNajczęściej w liczbie mnogiej: „les partiels" = sesja.
le rattrapage	sesja poprawkowa„passer en rattrapage" = iść na poprawkę.
la moyenne	średnia; próg zaliczenia (10/20)„avoir la moyenne" = zaliczyć, mieć co najmniej 10 na 20.
le relevé de notes	wykaz ocen, karta ocen
valider un semestre	zaliczyć semestrKluczowy czasownik uczelnianej administracji: „valider ses crédits / ses ECTS".
redoubler	powtarzać rokBez przyimka: „redoubler sa deuxième année".
réviser	powtarzać materiał przed egzaminemFaux ami — nie „rewidować". „réviser ses cours", „réviser un partiel".
s'inscrire à / en	zapisać się naRekcja: „s'inscrire À l'université", ale „s'inscrire EN master", „EN droit".
la rentrée	początek roku akademickiego / szkolnegoOznacza też cały wrzesień jako moment powrotu do obowiązków.
le contrat d'études	porozumienie o programie zajęć (Learning Agreement w Erasmusie)
la bourse sur critères sociaux	stypendium socjalneNajczęściej: „toucher / percevoir une bourse" = pobierać stypendium.
le CROUS	instytucja prowadząca akademiki, stołówki i stypendiaCzyta się jak jedno słowo [krus]: „passer au CROUS".
la résidence universitaire (la cité U)	akademik
le polycopié (le poly)	skrypt, powielone materiały z wykładu
l'amphithéâtre (m.), l'amphi	aula wykładowa
les travaux dirigés (les TD, m. pl.)	ćwiczenia w małych grupachPrzeciwstawne do „le cours magistral (le CM)" = wykład.
l'année de césure (f.)	rok przerwy w studiach
le mémoire	praca dyplomowaRodzaj męski! „la mémoire" to pamięć — klasyczna pułapka.
le stage	praktyki, staż zawodowyOsoba: „un(e) stagiaire". Uwaga na ang. „stage" (scena) — to fałszywy przyjaciel.
l'emploi du temps (m.)	plan zajęć, rozkład dnia
le dossier de candidature	komplet dokumentów rekrutacyjnych
la formation continue	kształcenie ustawiczne, dokształcanie dorosłych
le doctorant / la doctorante	doktorant / doktorantka

Wyrażenia i kolokacje

Wyrażenie	Znaczenie
sécher un cours	urwać się z zajęć, olać wykład
être largué(e) en cours	kompletnie nie nadążać na zajęciach
bosser comme un fou / une folle	harować jak szalony / szalona
bachoter	kuć na blachę tuż przed egzaminem, bez zrozumienia
passer un examen	podchodzić do egzaminu (UWAGA: nie „zdać" — zdać to réussir / obtenir)
être reçu(e) à un concours	dostać się (pomyślnie przejść egzamin konkursowy)
louper un partiel	zawalić kolokwium, nie zaliczyć go
prendre le pli	wejść w rytm, przyzwyczaić się do nowego trybu
avoir un emploi du temps chargé	mieć napięty grafik
rattraper son retard	nadrobić zaległości
faire une croix sur quelque chose	postawić na czymś krzyżyk, pożegnać się z czymś
rendre son mémoire dans les temps	oddać pracę dyplomową w terminie

Gramatyka

Plus-que-parfait i wyrażanie uprzedniości. Zestawienie PC / imparfait / PQP

Le plus-que-parfait et l'expression de l'antériorité

Plus-que-parfait (PQP) to „przeszłość przed przeszłością". Tworzy się go bardzo prosto: imparfait czasownika posiłkowego (avoir lub être) + participe passé — j'avais parlé, elle était partie, nous nous étions levés. Wybór posiłkowego i uzgodnienia działają dokładnie tak samo jak w passé composé: être przy czasownikach ruchu i zmiany stanu z listy DR & MRS VANDERTRAMP oraz przy wszystkich zwrotnych (uzgodnienie z podmiotem), avoir w pozostałych (uzgodnienie tylko z dopełnieniem bliższym stojącym PRZED czasownikiem: les notes qu'il avait obtenues).

Największa trudność dla Polaka nie leży w formie, tylko w tym, że współczesna polszczyzna nie używa już czasu zaprzeszłego. Uprzedniość oddajemy aspektem dokonanym i słowami typu „zdążył już", „wcześniej", „przedtem": „Kiedy przyszłam, zgubili moje dokumenty" — polszczyzna nie rozstrzyga, czy zgubili przed moim przyjściem, czy przy mnie. Francuski musi to rozstrzygnąć: Quand je suis arrivée, ils avaient perdu mon dossier (wcześniej) kontra ils ont perdu mon dossier (potem, przy mnie). Dlatego typowy błąd polskiego ucznia to nie zły PQP, tylko BRAK PQP — narracja spłaszcza się do samych passé composé i chronologia znika.

Zestawienie trzech czasów w opowiadaniu: imparfait maluje tło, opis, stan i nawyk (il pleuvait, j'étais épuisé, chaque matin il prenait le bus); passé composé popycha akcję do przodu, podaje zdarzenia jedno po drugim (je suis entré, j'ai vu, j'ai compris); plus-que-parfait cofa się o krok wstecz i tłumaczy, co wydarzyło się JESZCZE wcześniej (j'étais épuisé parce que j'avais révisé toute la nuit). Prosty test: jeśli po polsku możesz wstawić „bo wcześniej / bo przedtem / zdążył już" — po francusku prawie na pewno potrzebujesz PQP.

Trzy typowe konteksty, w których PQP jest obowiązkowy. (1) Po quand, lorsque, comme, parce que, une fois que, gdy zdanie główne stoi w passé composé lub imparfait. (2) W mowie zależnej w przeszłości — zasada concordance des temps: Elle a dit : « J'ai rendu mon mémoire » → Elle a dit qu'elle avait rendu son mémoire (passé composé i imparfait oryginału przechodzą w PQP, futur simple w conditionnel présent). (3) W zdaniu warunkowym nierzeczywistym dotyczącym przeszłości: si + plus-que-parfait → conditionnel passé — Si j'avais su que le master était aussi dense, j'aurais pris une année de césure. Sam okrzyk żalu też działa: Si seulement j'avais compris plus tôt !

Drobiazgi, na których się potykamy. Przysłówki déjà, jamais, encore, toujours wchodzą MIĘDZY posiłkowy a imiesłów: il avait déjà commencé, elle n'avait jamais vécu à l'étranger. Zamiast PQP można użyć bezokolicznika przeszłego, ale tylko przy tym samym podmiocie: Après avoir rendu son mémoire, il est parti en vacances. Nie myl też PQP z konstrukcją venir de + bezokolicznik w imparfait, która znaczy „dopiero co": le cours venait de commencer = wykład dopiero się zaczął, chwilę wcześniej. I wreszcie: po si warunkowym NIGDY nie stawiamy conditionnel — piszemy si j'avais su, nigdy si j'aurais su.

Osoba	parler (avoir)	partir (être)	se lever (zwrotny)
je / j'	j'avais parlé	j'étais parti(e)	je m'étais levé(e)
tu	tu avais parlé	tu étais parti(e)	tu t'étais levé(e)
il / elle	il avait parlé	elle était partie	elle s'était levée
nous	nous avions parlé	nous étions parti(e)s	nous nous étions levé(e)s
vous	vous aviez parlé	vous étiez parti(e)s	vous vous étiez levé(e)s
ils / elles	ils avaient parlé	elles étaient parties	elles s'étaient levées

Quand je suis arrivé en cours, le prof avait déjà distribué les sujets.Kiedy przyszedłem na zajęcia, wykładowca zdążył już rozdać tematy.

Elle a raté son partiel parce qu'elle n'avait pas ouvert le polycopié de tout le semestre.Nie zdała kolokwium, bo przez cały semestr nie otworzyła skryptu.

Il m'a expliqué qu'il avait redoublé sa deuxième année.Wyjaśnił mi, że powtarzał drugi rok.

Les notes qu'il avait obtenues au premier semestre lui ont permis de garder sa bourse.Oceny, które zdobył w pierwszym semestrze, pozwoliły mu zachować stypendium.

Si j'avais su que la prépa était aussi dure, je serais parti directement à la fac.Gdybym wiedział, że prépa jest aż tak ciężka, poszedłbym od razu na uniwersytet.

Nous étions épuisés : nous avions révisé toute la nuit.Byliśmy wykończeni: powtarzaliśmy całą noc.

Elle s'était inscrite en droit, mais elle a finalement changé de filière au bout d'un mois.Zapisała się na prawo, ale po miesiącu ostatecznie zmieniła kierunek.

Après avoir rendu son mémoire, il a enfin pris quinze jours de vacances.Po oddaniu pracy dyplomowej wreszcie wziął dwa tygodnie wolnego.

Ćwiczenie — uzupełnij

Wpisz poprawną formę i naciśnij Enter — sprawdzi się od razu. Akcenty warto pisać, ale odpowiedź bez nich też zaliczymy (pokażemy poprawny zapis).

1.Quand nous sommes arrivés à l'amphi, le professeur (déjà faire) l'appel.Kiedy dotarliśmy do auli, wykładowca zdążył już sprawdzić obecność.

2.Elle a loupé son partiel parce qu'elle (ne pas ouvrir) le polycopié une seule fois.Zawaliła kolokwium, bo ani razu nie otworzyła skryptu.

3.Il m'a avoué qu'il (redoubler) sa première année de licence.Przyznał mi się, że powtarzał pierwszy rok licencjatu.

4.Les résultats qu'elle (obtenir) au premier semestre lui ont permis de garder sa bourse.Wyniki, które uzyskała w pierwszym semestrze, pozwoliły jej zachować stypendium.

5.Si tu (s'inscrire) avant le 15 juillet, tu aurais eu une place en résidence universitaire.Gdybyś zapisał się przed 15 lipca, dostałbyś miejsce w akademiku.

6.Chaque matin, il (prendre) le même bus pour aller à la fac.Każdego ranka jeździł tym samym autobusem na uczelnię.

7.Nous étions épuisés : nous (réviser) toute la nuit.Byliśmy wykończeni: powtarzaliśmy całą noc.

8.L'année dernière, elle (partir) en Erasmus à Bologne pendant six mois.W zeszłym roku wyjechała na Erasmusa do Bolonii na sześć miesięcy.

9.Comme il (ne jamais faire) de stage, il a eu du mal à trouver un emploi.Ponieważ nigdy nie odbył praktyk, miał trudności ze znalezieniem pracy.

10.Quand je l'ai rencontrée, elle (changer) trois fois de filière en deux ans.Kiedy ją poznałem, zdążyła już trzy razy zmienić kierunek w ciągu dwóch lat.

11.Ils m'ont raconté qu'ils (se rencontrer) en classe préparatoire.Opowiedzieli mi, że poznali się w klasie przygotowawczej.

12.Une fois qu'il (valider) tous ses crédits, il a enfin pu partir en Erasmus.Kiedy już zaliczył wszystkie punkty, mógł wreszcie wyjechać na Erasmusa.

13.Pendant que je (préparer) mon mémoire, mes amis profitaient de l'été.Podczas gdy przygotowywałem pracę dyplomową, moi znajomi korzystali z lata.

14.Si seulement j' (comprendre) plus tôt comment fonctionnait le système des concours !Gdybym tylko wcześniej zrozumiał, jak działa system egzaminów konkursowych!

Ćwiczenie — przetłumacz na francuski

Napisz zdanie po francusku i naciśnij Enter. Dopuszczamy naturalne warianty — liczy się sens i poprawna struktura.

1.Kiedy w końcu dotarłam do dziekanatu, zdążyli już zgubić połowę moich dokumentów.

2.Powtarzał drugi rok, bo nie zaliczył ani jednego semestru.

3.Gdybym wiedziała, że studia magisterskie są tak intensywne, wzięłabym najpierw rok przerwy.

4.Opowiedziała mi, że urwała się z wykładu, żeby dokończyć pracę dyplomową.

5.Oceny, które dostał na poprawce, wystarczyły, żeby zaliczył rok.

6.Zanim wyjechała na Erasmusa, nigdy nie mieszkała za granicą.

7.Byliśmy wykończeni, bo kuliśmy przez całą noc, a i tak zawaliliśmy kolokwium.

8.Kiedy odebrał wykaz ocen, zrozumiał, że pomylił się w wyborze kierunku.

Quiz

Quand je suis entré dans la salle, les surveillants ___ toutes les copies : les tables étaient vides.

Prace zostały zebrane PRZED moim wejściem (puste stoły to skutek), więc potrzebny jest plus-que-parfait, a przysłówek déjà stoi między posiłkowym a imiesłowem. Imparfait oznaczałby czynność trwającą w tym momencie („właśnie zbierali"), a passé composé — zdarzenie następujące po moim wejściu.

Elle m'a dit qu'elle ___ son mémoire la veille.

Mowa zależna wprowadzona czasem przeszłym: passé composé oryginału („j'ai rendu") przechodzi w plus-que-parfait. Okolicznik „la veille" (= dzień wcześniej) dodatkowo potwierdza uprzedniość.

Que signifie exactement « passer un examen » ?

Klasyczny faux ami: „passer" znaczy tylko „przystąpić". Zdać to „réussir" albo „obtenir" — stąd zdanie „J'ai passé l'examen, mais je ne l'ai pas réussi" jest całkowicie logiczne.

Complétez : « Si j'___ mon dossier à temps, j'aurais eu une chambre au CROUS. »

Warunek nierzeczywisty dotyczący przeszłości ma sztywny schemat: si + plus-que-parfait w zdaniu podrzędnym, conditionnel passé („j'aurais eu") w głównym. Po „si" nigdy nie stawiamy trybu warunkowego.

En France, « un concours », c'est :

Concours to rekrutacja z ograniczoną liczbą miejsc i rankingiem kandydatów, a nie próg 10/20 jak przy „examen". Dlatego mówi się „être reçu à un concours" — liczy się miejsce na liście, nie sama punktacja.

Quelle phrase est correcte ?

W plus-que-parfait z „avoir" imiesłów uzgadnia się z dopełnieniem bliższym stojącym PRZED czasownikiem. Tutaj jest nim „les notes" (rodzaj żeński, liczba mnoga), więc: obtenues.

« Elle a fini par prendre le pli » veut dire :

„Prendre le pli" to idiom oznaczający wejście w rytm, nabranie nawyku, przyzwyczajenie się do nowego trybu życia. Nie ma nic wspólnego z rezygnacją ani ze skargą.

Wymowa — powiedz na głos

Posłuchaj wzoru, potem powiedz zdanie. Mikrofon oceni je słowo po słowie (zielone = dobrze wymówione).

Quand je suis arrivée à la scolarité, ils avaient déjà perdu la moitié de mon dossier.

Si j'avais su que le master serait aussi dense, j'aurais pris une année de césure.

Elle m'a expliqué qu'elle avait redoublé sa deuxième année de licence.

J'ai un partiel jeudi et je n'ai même pas ouvert le polycopié.

Une fois qu'on a pris le pli, l'administration française, ça roule.

Avant de partir en Erasmus, je n'avais jamais vécu à l'étranger.

Francja w praktyce

Dwa równoległe światy: la fac i les grandes écoles

Francuskie szkolnictwo wyższe jest dwutorowe i bez tego klucza wiele rozmów pozostaje niezrozumiałych. Z jednej strony jest l'université (potocznie la fac): otwarta dla każdego, kto zdał le bac, masowa i tania — opłata za rok studiów na licence to około 175 euro. Rekrutacja odbywa się przez platformę Parcoursup, a prawdziwa selekcja odbywa się dopiero na pierwszym roku, przez odsiew. Z drugiej strony są les grandes écoles (Polytechnique, HEC, ENS, Sciences Po, écoles d'ingénieurs), do których wchodzi się przez le concours — egzamin konkursowy ze ściśle ograniczoną liczbą miejsc, zwykle po dwóch latach wyczerpującej classe préparatoire. Stąd bierze się kluczowa różnica językowa: un examen się zdaje (réussir), gdy przekroczy się próg 10/20, a un concours się wygrywa, bo liczy się miejsce na liście. Dlatego mówi się être reçu à un concours.

To rozdwojenie ma bardzo konkretne skutki społeczne. Pytanie « Tu as fait quelle école ? » jest we Francji czytelnym sygnałem statusu, a sieci absolwentów (les anciens élèves) realnie otwierają drzwi w administracji i wielkim biznesie — dużo mocniej niż nazwa uniwersytetu czy nawet ocena na dyplomie. Polak, przyzwyczajony do tego, że to uniwersytet stoi na szczycie hierarchii, często odczytuje ten układ dokładnie odwrotnie niż Francuz.

Warto też znać realia ocen: skala 0–20, zaliczenie od 10, mention bien od 14, mention très bien od 16, a oceny 18–20 praktycznie nie istnieją. Kto przywykł do polskiej piątki, bywa rozczarowany oceną 14/20, która we Francji jest bardzo dobra. Codzienność studencką organizuje CROUS: akademiki, stypendia socjalne i stołówki, gdzie pełny obiad kosztuje około 3,30 euro, a dla stypendystów 1 euro. Od 2015 roku rok przerwy (l'année de césure) jest oficjalnie uregulowany — można go wziąć, nie tracąc miejsca na studiach, co jeszcze dwadzieścia lat temu było nie do pomyślenia.

Czytanka — prawdziwa historia

Les 111 000 étudiants qui cherchent un pays

Amerykańskie kampusy mogą stracić tej jesieni 111 tysięcy zagranicznych studentów, a Francja mogłaby ich przejąć - tyle że jej uniwersytety właśnie tną miejsca i podnoszą czesne.

À l'université Paris-I Panthéon-Sorbonne, s'inscrire en licence coûtait 178 euros par an. Pour les étudiants extracommunautaires, l'établissement a porté ce montant à 2 895 euros, et de 254 à 3 941 euros en master. Il en attend 4,5 millions d'euros. Ses dirigeants ne parlent pas d'idéologie : ils parlent de trésorerie.

Le choix n'a rien d'isolé. Selon France Universités, 54 établissements sur 75 étaient en déficit au début de 2026, et la quasi-totalité des universités ont voté un budget déficitaire pour l'année. Cinq cents millions d'euros de charges nouvelles sont tombées sur elles sans financement correspondant. À Rouen, plus de 600 places de licence doivent disparaître ; à Lille, où le trou approche 45 millions, 381 places ont déjà été supprimées.

Les effets se lisent dans les emplois du temps. Les travaux dirigés, en petits groupes, coûtent cher : on les remplace par des cours magistraux en amphithéâtre. Entre 2012 et 2022, le nombre d'enseignants pour cent étudiants est passé de 5,05 à 4,40. À Lyon, les trois universités sont en déficit pour la première fois. On ne peut pas gérer l'université française à partir d'une photographie vieille de trente ans, dit le président de Lyon-III.

Or ce moment tombe mal, ou très bien, selon le point de vue. De l'autre côté de l'Atlantique, les campus se vident. L'association NAFSA a estimé, le 11 août, que les États-Unis pourraient perdre 111 000 étudiants étrangers à cette rentrée, soit 9 % : un manque à gagner de 3,4 milliards de dollars. Les visas étudiants délivrés l'été précédent avaient chuté de 36 %, et de plus de 60 % pour l'Inde.

Ces étudiants ne renoncent pas : ils changent de carte. La Malaisie, la Thaïlande, le Japon accueillent beaucoup plus de Chinois qu'avant la pandémie. En Europe, près d'une université sur deux déclare des inscriptions en hausse. La France, qui répète depuis longtemps vouloir attirer les meilleurs, tiendrait une occasion rare. Encore faudrait-il qu'elle ait les moyens de la saisir.

Le désaccord est là. Les présidents d'université expliquent qu'ils n'ont pas le choix : sans recettes nouvelles, ce sont des formations entières qui ferment. Les syndicats étudiants répondent que l'on met un prix élevé sur l'accueil au moment précis où le monde cherche une alternative aux États-Unis, et qu'un étudiant qui hésite entre Paris et Séoul regarde d'abord le loyer et les frais. Les bourses sur critères sociaux, elles, ont baissé de 1,5 %.

Personne ne sait encore où iront les 111 000. La réponse ne se lira pas dans les discours de rentrée, mais dans les listes d'inscrits de cet automne.

Słownictwo z tekstu

les droits d'inscription (m. pl.) — czesne, opłata za wpis na studia
un établissement — placówka, uczelnia
la trésorerie — stan kasy, płynność finansowa
un déficit — deficyt, niedobór w budżecie
une charge — obciążenie, koszt do pokrycia
extracommunautaire — spoza Unii Europejskiej
une licence — studia licencjackie (I stopnia)
un master — studia magisterskie (II stopnia)
les travaux dirigés (m. pl.) — ćwiczenia w małych grupach
un cours magistral — wykład (dla całego rocznika)
un amphithéâtre — aula wykładowa
une bourse sur critères sociaux — stypendium socjalne
un manque à gagner — utracone wpływy, niezrealizowany zysk
chuter — gwałtownie spaść
une rentrée — początek roku szkolnego/akademickiego
saisir une occasion — wykorzystać okazję
un loyer — czynsz

Sprawdź, ile zrozumiałeś. Kliknij odpowiedź.

Pourquoi l'université Paris-I a-t-elle augmenté les droits d'inscription des étudiants extracommunautaires ?

Tekst mówi wprost: władze uczelni nie mówią o ideologii, mówią o stanie kasy. Podwyżka ma przynieść 4,5 mln euro. To decyzja finansowa, nie polityczna ani programowa.

Que change, pour un étudiant, le remplacement des travaux dirigés par des cours magistraux ?

TD to zajęcia w małych grupach, wykład - dla całego rocznika w auli. Zamiana oznacza mniej kontaktu z prowadzącym, co potwierdza też spadek liczby wykładowców na stu studentów z 5,05 do 4,40.

Quelle est, selon le texte, la cause de la baisse des inscriptions étrangères aux États-Unis ?

Jedyna przyczyna, którą tekst podaje, to liczba wydanych wiz studenckich: minus 36% wobec poprzedniego lata i ponad 60% w przypadku Indii. O amerykańskim czesnym ani o zamykaniu kierunków w USA tekst nie mówi.

Pourquoi l'auteur écrit-il que ce moment tombe mal, ou très bien, selon le point de vue ?

Na tym polega cała oś tekstu: świat szuka alternatywy dla USA, a francuskie uczelnie akurat teraz tną miejsca i podnoszą opłaty. Szansa i słabość zbiegają się w czasie.

Sur quoi porte le désaccord entre les présidents d'université et les syndicats étudiants ?

Rektorzy: bez nowych wpływów trzeba zamykać kierunki. Związki studenckie: wysoka cena odstrasza właśnie wtedy, gdy kandydat porównuje Paryż z Seulem, patrząc na czynsz i opłaty.

Porozmawiaj o tym

Polskie uczelnie od lat rekrutują studentów z Ukrainy, Białorusi czy Indii. Czy Polska powinna traktować odpływ studentów z USA jako szansę - i czym miałaby ich przyciągnąć, skoro nie stać jej na konkurowanie stypendiami z Niemcami?
We Francji spór dotyczy tego, czy student spoza UE ma płacić kilkanaście razy więcej niż Francuz (2 895 wobec 178 euro to szesnastokrotność). Jak to wygląda w Polsce i czy uważasz taką różnicę za sprawiedliwą?
Uczelnie francuskie oszczędzają, zamieniając ćwiczenia na wykłady w auli. Czy z własnego doświadczenia (lub obserwacji) uznałbyś to za oszczędność akceptowalną, czy za realny spadek jakości studiów?

Zadanie końcowe — Napisz maila do dziekanatu i odegraj scenkę przy okienku

Część 1 — pisemna (150–180 słów). Jesteś na wymianie Erasmus w Lyonie. Napisz formalnego maila do la scolarité, w którym wyjaśniasz, dlaczego twój contrat d'études nie został podpisany na czas. Zbuduj tekst na trzech planach czasowych: co zrobiłeś PRZED wyjazdem — minimum cztery formy plus-que-parfait (j'avais envoyé, on m'avait dit, je m'étais inscrit(e), personne ne m'avait prévenu(e)); co wydarzyło się po przyjeździe — passé composé; jaka była wtedy sytuacja i jakie panowały okoliczności — imparfait. Poproś o wyznaczenie terminu spotkania i o możliwość zaliczenia dwóch przedmiotów w sesji poprawkowej (le rattrapage). Zachowaj formalny rejestr: „Madame, Monsieur", „Je me permets de vous contacter au sujet de…", „Je vous remercie par avance de votre compréhension", „Veuillez agréer, Madame, Monsieur, l'expression de mes salutations distinguées." Część 2 — ustna (3 minuty). Odegraj z partnerem scenkę przy okienku w dziekanacie (albo nagraj obie role sam). Student prosi o odblokowanie zapisu na przedmiot, pracownik odmawia, powołując się na regulamin i na upływ terminu zapisów. Student musi użyć co najmniej raz konstrukcji „Si j'avais su…, j'aurais…" oraz dwóch wyrażeń z tego działu (np. rattraper son retard, faire une croix sur, prendre le pli). Zakończcie kompromisem — nie zwycięstwem jednej strony. Samoocena: policz czasy w swoim mailu. Jeśli nie ma ani jednego plus-que-parfait, chronologia niemal na pewno jest spłaszczona po polsku — wróć do akapitu o tym, co zrobiłeś przed wyjazdem, i przepisz go od nowa.