🔊 Kliknij dowolny francuski tekst, żeby go usłyszeć. Głos:

U lekarza i zdrowie — francuski B1/B2

Dział 3 · B1/B2

Santé, corps et bien-être : chez le médecinZdrowie, ciało i dobre samopoczucie: u lekarza

Czego nauczysz się w tym dziale

Opisać dolegliwości i przebieg choroby u lekarza — od „j'ai mal à…" po naturalne „je me sens patraque" i „je couve quelque chose".
Używać conditionnel présent do grzecznych próśb, rad, przypuszczeń i informacji niepotwierdzonych.
Wyrażać żal i wyrzut przez conditionnel passé („j'aurais dû consulter plus tôt").
Budować bezbłędnie trzy typy zdań warunkowych z si (plus typ mieszany) i unikać najczęstszego błędu Polaków: conditionnel po si.
Rozmawiać o stylu życia i profilaktyce oraz poruszać się w realiach francuskiej opieki zdrowotnej (carte Vitale, mutuelle, arrêt de travail).

Dialog — Wizyta u lekarza rodzinnego

La secrétaireBonjour, vous avez rendez-vous ? Le docteur Lemoine a un peu de retard, il faudra patienter un bon quart d'heure.Dzień dobry, jest pani umówiona? Doktor Lemoine trochę się spóźnia, trzeba będzie poczekać dobry kwadrans.
KarolinaOui, à 14 h 30, au nom de Kowalska. Ce n'est pas grave, j'ai prévu large.Tak, na 14:30, na nazwisko Kowalska. Nic nie szkodzi, zarezerwowałam sobie sporo czasu.
Le docteur LemoineMadame Kowalska ? Entrez, je vous en prie. Alors, qu'est-ce qui vous amène ?Pani Kowalska? Proszę wejść. No to co panią sprowadza?
KarolinaDepuis une dizaine de jours, je me sens complètement patraque : j'ai des courbatures, la gorge qui gratte et je dors très mal.Od jakichś dziesięciu dni czuję się kompletnie rozbita: mam łamanie w kościach, drapie mnie w gardle i bardzo źle sypiam.
Le docteur LemoineVous avez pris votre température ? Si vous aviez encore plus de 38,5 aujourd'hui, je vous ferais un test tout de suite.Mierzyła pani temperaturę? Gdyby miała pani dziś nadal powyżej 38,5, zrobiłbym pani od razu test.
Karolina38,2 hier soir, mais c'est redescendu. Franchement, si j'avais su que ça durerait aussi longtemps, j'aurais consulté dès la semaine dernière.38,2 wczoraj wieczorem, ale spadła. Szczerze mówiąc, gdybym wiedziała, że to potrwa tak długo, przyszłabym już w zeszłym tygodniu.
Le docteur LemoineNe culpabilisez pas, vous n'êtes pas la seule en ce moment. Je vous ausculte : respirez à fond… Toussez… Bon, les poumons sont clairs, ce n'est pas méchant.Proszę się nie obwiniać, teraz nie tylko pani tak ma. Osłucham panią: proszę głęboko oddychać… Proszę zakaszleć… Dobrze, płuca czyste, nic groźnego.
KarolinaCe serait viral, alors ? Un collègue m'a dit que je devrais prendre des antibiotiques.Czyli to coś wirusowego? Kolega z pracy mówił, że powinnam wziąć antybiotyk.
Le docteur LemoineSurtout pas : les antibiotiques, ce n'est pas automatique. Sur une infection virale, ils ne serviraient strictement à rien.Absolutnie nie: antybiotyków nie bierze się z automatu. Przy infekcji wirusowej zupełnie by się na nic nie zdały.
Le docteur LemoineEn revanche, si vous continuez à vous surmener comme ça, vous mettrez des semaines à vous remettre sur pied.Natomiast jeśli będzie się pani dalej tak zajeżdżać, będzie pani dochodzić do siebie całymi tygodniami.
KarolinaC'est vrai que j'enchaîne les nuits courtes et que je mange sur le pouce depuis un mois. Je suis au bout du rouleau.To prawda, że od miesiąca zarywam noc za nocą i jem w biegu. Jestem u kresu sił.
Le docteur LemoineJe vous arrête trois jours. Reposez-vous, hydratez-vous bien, et si jamais les symptômes s'aggravaient, vous m'appelleriez sans attendre.Daję pani trzy dni zwolnienia. Proszę odpoczywać, dużo pić, a gdyby objawy się nasiliły, proszę do mnie od razu zadzwonić.
KarolinaEst-ce que vous pourriez me faire l'arrêt de travail en ligne ? Mon employeur me le réclame sous 48 heures.Czy mógłby pan wystawić mi zwolnienie elektronicznie? Pracodawca chce je dostać w ciągu 48 godzin.
Le docteur LemoineBien sûr, je le télétransmets directement à l'Assurance maladie ; il ne vous restera plus qu'à envoyer le volet à votre employeur.Oczywiście, prześlę je elektronicznie bezpośrednio do kasy chorych; zostanie pani już tylko wysłać odcinek pracodawcy.
Le docteur LemoineJe vous mets aussi du paracétamol et un sirop, à prendre au besoin. Ce sera trente euros, et avec la carte Vitale vous serez remboursée sous cinq jours.Przepisuję też paracetamol i syrop, do brania w razie potrzeby. Będzie trzydzieści euro, a z kartą Vitale zwrot dostanie pani w ciągu pięciu dni.
KarolinaParfait. Et si tout va bien, je reprends le travail lundi matin.Świetnie. A jeśli wszystko będzie dobrze, wracam do pracy w poniedziałek rano.

Słownictwo

Français	Polski
le cabinet médical	gabinet lekarski
le médecin traitant	lekarz prowadzący, „swój" lekarz rodzinnyWe Francji trzeba go zadeklarować w Sécu; bez niego zwrot kosztów wizyty u specjalisty gwałtownie spada.
la salle d'attente	poczekalnia
l'ordonnance (f.)	receptaFaux ami: la recette to przepis kulinarny, nie recepta.
l'arrêt de travail (m.)	zwolnienie lekarskiePotocznie lekarz mówi „je vous arrête trois jours" — daję pani/panu trzy dni zwolnienia.
la fièvre	gorączka„Mieć gorączkę" = avoir DE LA fièvre, z rodzajnikiem cząstkowym.
les courbatures (f. pl.)	bóle mięśni, „łamanie w kościach"Praktycznie zawsze w liczbie mnogiej: j'ai des courbatures.
la toux	kaszelRodzaj żeński: une toux sèche / grasse — suchy / mokry kaszel.
l'angine (f.)	zapalenie gardła / migdałkówFaux ami: dławica piersiowa to l'angine de poitrine, a to zupełnie inna choroba.
le rhume	przeziębienie, katar„Jestem przeziębiony" = je suis enrhumé(e) albo j'ai un rhume.
la grippe	grypa
l'essoufflement (m.)	zadyszka, dusznośćPrzymiotnik: être essoufflé(e) — brakuje mi tchu.
les vertiges (m. pl.)	zawroty głowy„Kręci mi się w głowie" = j'ai des vertiges / la tête me tourne.
le comprimé	tabletka
le sirop	syrop
la prise de sang	pobranie krwi, badanie krwi
ausculter (qqn)	osłuchiwać (pacjenta)Z dialogu: „je vous ausculte"; rzeczownik l'auscultation. Badanie przesiewowe to le dépistage.
la mutuelle	dodatkowe ubezpieczenie zdrowotneDopłaca to, czego nie pokrywa Sécu; pracodawca ma obowiązek zaoferować je pracownikom.
le remboursement	zwrot kosztów, refundacjaCzasownik: rembourser — vous serez remboursé(e) sous cinq jours.
les effets secondaires (m. pl.)	skutki uboczne
la cheville	kostka (u nogi)„Skręcić kostkę" = se fouler / se tordre la cheville.
le poignet	nadgarstekNie mylić z la poignée — klamka, garść.
le foie	wątrobaRodzaj męski; nie mylić z la foi (wiara) i la fois (raz).
le sommeil	sen (jako stan i potrzeba)„Chce mi się spać" = j'ai sommeil, bez rodzajnika.
l'alimentation (f.)	sposób odżywiania, dietaKonkretne jedzenie, produkty to la nourriture.
guérir	wyzdrowieć; wyleczyćRekcja: guérir DE quelque chose — wyleczyć się z czegoś.
se soigner	leczyć się, dbać o zdrowie
se remettre	dojść do siebie, wykurować sięRekcja: se remettre D'une grippe, d'une opération.
tousser	kaszleć
se surmener	przemęczać się, zajeżdżać się pracąRzeczownik: le surmenage — przemęczenie, przepracowanie.

Wyrażenia i kolokacje

Wyrażenie	Znaczenie
être patraque	być rozbitym, czuć się kiepsko (potocznie, o lekkiej niedyspozycji)
ne pas être dans son assiette	nie czuć się najlepiej (dosł. „nie być w swoim talerzu")
couver quelque chose	zaczynać chorować, „coś mnie bierze"
avoir la gorge qui gratte	drapać w gardle
avoir mal au cœur	mieć mdłości (UWAGA: nie „boleć serce"!)
avoir un coup de barre	nagle opaść z sił, mieć „zjazd" (np. po obiedzie)
tomber dans les pommes	zemdleć
être au bout du rouleau	być u kresu sił, nie mieć już żadnych rezerw
se remettre sur pied	stanąć na nogi, dojść do siebie po chorobie
faire une nuit blanche	zarwać noc, nie zmrużyć oka
manger sur le pouce	jeść w biegu, na szybko
avoir une santé de fer	mieć końskie zdrowie

Gramatyka

Tryb warunkowy (conditionnel présent i passé) oraz trzy typy zdań z si

Le conditionnel présent et le conditionnel passé ; les trois systèmes hypothétiques avec si

BUDOWA. Conditionnel présent tworzymy z tematu futur simple + końcówek imparfait: -ais, -ais, -ait, -ions, -iez, -aient. Dla czasowników regularnych temat = bezokolicznik (parler → je parlerais, finir → je finirais; przy -re znika końcowe e: prendre → je prendrais). Tematy nieregularne są DOKŁADNIE te same co w futur simple: être → ser-, avoir → aur-, aller → ir-, faire → fer-, pouvoir → pourr-, devoir → devr-, vouloir → voudr-, savoir → saur-, venir → viendr-, voir → verr-, envoyer → enverr-, falloir → faudr-, valoir → vaudr-. Uwaga na pułapkę ortograficzną i słuchową: je parlerai (futur, „powiem") vs je parlerais (conditionnel, „powiedziałbym") — w dzisiejszej wymowie różnica jest minimalna, więc w piśmie decyduje jedno -s.

DO CZEGO SŁUŻY CONDITIONNEL PRÉSENT. Po pierwsze — grzeczność: je voudrais un rendez-vous, pourriez-vous m'expliquer… ?, ça vous dérangerait de… ? Formy je veux / pouvez-vous brzmią w gabinecie czy w recepcji szorstko. Po drugie — rada: à ta place, je consulterais ; tu devrais dormir davantage ; il faudrait faire une prise de sang. Po trzecie — informacja niepotwierdzona, typowa dla prasy i plotki: le virus serait plus contagieux (= „podobno / ma być bardziej zaraźliwy"); polski oddaje to słowem, francuski — czasem gramatycznym. Po czwarte — przyszłość w przeszłości: il a dit qu'il viendrait, elle savait qu'elle guérirait vite.

CONDITIONNEL PASSÉ = conditionnel présent czasownika avoir lub être + participe passé: j'aurais consulté, tu aurais dû, elle serait allée, nous nous serions reposés. Wybór czasownika posiłkowego i uzgodnienia dokładnie takie jak w passé composé. Znaczenie: coś, co się NIE wydarzyło — żal, wyrzut, hipoteza przeszła: j'aurais dû arrêter de fumer plus tôt („powinienem był rzucić palenie wcześniej"), tu aurais pu m'appeler („mogłeś do mnie zadzwonić"). Zapamiętaj wzór: polskie „powinienem był" = j'aurais dû + bezokolicznik, a NIE *je devrais avoir.

TRZY TYPY ZDAŃ Z SI. (1) Hipoteza realna: si + présent → présent / futur simple / impératif — Si tu as de la fièvre, prends du paracétamol ; Si vous continuez comme ça, vous tomberez malade. (2) Hipoteza nierealna lub mało prawdopodobna w teraźniejszości/przyszłości: si + imparfait → conditionnel présent — Si j'avais le temps, j'irais à la piscine tous les matins. (3) Hipoteza nierealna w przeszłości (żal, „już za późno"): si + plus-que-parfait → conditionnel passé — Si j'avais su, j'aurais consulté plus tôt. Istnieje też bardzo częsty typ mieszany: przeszła przyczyna, teraźniejszy skutek — Si j'avais arrêté de fumer il y a dix ans, je ne serais pas essoufflé aujourd'hui. Kolejność zdań jest dowolna; przecinek stawiamy tylko wtedy, gdy zdanie z si stoi na początku.

PUŁAPKI DLA POLAKÓW. (a) Po si NIGDY nie stawiamy conditionnel ani futur: „gdybym mógł" = si je pouvais, nie *si je pourrais; „jeśli będziesz miał czas" = si tu as le temps, nie *si tu auras. (b) Polskie „gdyby" obsługuje zarówno hipotezę teraźniejszą, jak i przeszłą — francuski rozróżnia je czasem gramatycznym, więc „gdybym wiedział" to si je savais (teraz) albo si j'avais su (wtedy), i są to dwa różne zdania. (c) Wyjątek od zakazu z punktu (a): gdy si znaczy „czy" (mowa zależna, pytanie zależne), futur i conditionnel są całkowicie poprawne — je me demande si ça ira, il ne savait pas s'il guérirait. (d) Uwaga na elizję: si + il → s'il, ale si + elle zostaje si elle. (e) Konstrukcja au cas où wymaga conditionnel: prends ta carte Vitale au cas où il faudrait aller aux urgences. (f) Il faudrait que… rządzi już subjonctif: il faudrait que tu ailles voir un médecin (nie *que tu vas).

Bezokolicznik	Temat (jak w futur)	Conditionnel présent (je)	Conditionnel passé (je)
parler	parler-	je parlerais	j'aurais parlé
finir	finir-	je finirais	j'aurais fini
prendre	prendr-	je prendrais	j'aurais pris
être	ser-	je serais	j'aurais été
avoir	aur-	j'aurais	j'aurais eu
aller	ir-	j'irais	je serais allé(e)
faire	fer-	je ferais	j'aurais fait
pouvoir	pourr-	je pourrais	j'aurais pu
devoir	devr-	je devrais	j'aurais dû
vouloir	voudr-	je voudrais	j'aurais voulu
savoir	saur-	je saurais	j'aurais su
venir	viendr-	je viendrais	je serais venu(e)
voir	verr-	je verrais	j'aurais vu
falloir	faudr-	il faudrait	il aurait fallu

À ta place, je prendrais rendez-vous dès demain matin.Na twoim miejscu umówiłbym się już jutro rano.

Pourriez-vous m'expliquer les effets secondaires de ce traitement ?Czy mógłby mi pan wyjaśnić skutki uboczne tego leczenia?

Si tu te couchais plus tôt, tu n'aurais pas ces coups de barre l'après-midi.Gdybyś kładł się wcześniej, nie miewałbyś tych popołudniowych zjazdów.

Si j'avais su que la salle d'attente serait pleine, j'aurais pris un livre.Gdybym wiedział, że poczekalnia będzie pełna, wziąłbym książkę.

Tu aurais dû me dire que tu avais mal au cœur depuis trois jours.Powinieneś był mi powiedzieć, że od trzech dni masz mdłości.

Selon cette étude, le nouveau vaccin serait efficace à plus de 90 %.Według tego badania nowa szczepionka ma być skuteczna w ponad 90%.

Si vous continuez à manger sur le pouce, votre estomac finira par protester.Jeśli będzie pan dalej jadł w biegu, żołądek w końcu się zbuntuje.

Si j'avais arrêté de fumer plus tôt, je ne serais pas essoufflé au moindre effort.Gdybym rzucił palenie wcześniej, nie brakowałoby mi tchu przy najmniejszym wysiłku.

Ćwiczenie — uzupełnij

Wpisz poprawną formę i naciśnij Enter — sprawdzi się od razu. Akcenty warto pisać, ale odpowiedź bez nich też zaliczymy (pokażemy poprawny zapis).

1.Si j' le temps, j'irais nager deux fois par semaine.Gdybym miał czas, pływałbym dwa razy w tygodniu.

2.Si tu avais mis une écharpe, tu n' pas attrapé froid.Gdybyś założył szalik, nie przeziębiłbyś się.

3.À votre place, je un deuxième avis médical.Na pana miejscu poprosiłbym o drugą opinię lekarską.

4.-vous me faire une ordonnance pour trois mois ?Czy mógłby mi pan wypisać receptę na trzy miesiące?

5.Si les symptômes s'aggravent, immédiatement le 15.Jeśli objawy się nasilą, proszę natychmiast zadzwonić na pogotowie (numer 15).

6.Le médecin a dit qu'il m' les résultats dès qu'il les aurait.Lekarz powiedział, że prześle mi wyniki, gdy tylko je dostanie.

7.Si j'avais su que c'était une simple angine, je ne pas allée aux urgences.Gdybym wiedziała, że to zwykłe zapalenie gardła, nie pojechałabym na ostry dyżur.

8.Tu dû te reposer au lieu d'aller travailler avec 39 de fièvre.Powinieneś był odpocząć, zamiast iść do pracy z gorączką 39 stopni.

9.Si vous prenez ce sirop le soir, vous beaucoup mieux.Jeśli będzie pani brała ten syrop wieczorem, będzie pani spała dużo lepiej.

10.Nous un bilan de santé complet si la mutuelle le remboursait.Zrobilibyśmy pełne badania kontrolne, gdyby dodatkowe ubezpieczenie je refundowało.

11.S'il n'avait pas autant fumé, il aujourd'hui en bien meilleure forme.Gdyby tyle nie palił, byłby dziś w dużo lepszej formie.

12.Si tu n' pas arrêté le sport, tu n'aurais pas repris tous ces kilos.Gdybyś nie rzucił sportu, nie wróciłyby te wszystkie kilogramy.

13.Selon les journaux, cette nouvelle grippe moins dangereuse que prévu.Według gazet ta nowa grypa ma być mniej groźna, niż przewidywano.

14.Ça vous de patienter encore dix minutes ?Czy miałby pan coś przeciwko, żeby poczekać jeszcze dziesięć minut?

Ćwiczenie — przetłumacz na francuski

Napisz zdanie po francusku i naciśnij Enter. Dopuszczamy naturalne warianty — liczy się sens i poprawna struktura.

1.Gdybym wiedziała, że to potrwa tydzień, poszłabym do lekarza dużo wcześniej.

2.Na twoim miejscu wzięłabym dwa dni wolnego i porządnie bym się wyspała.

3.Czy mógłby mi pan wystawić zwolnienie i przesłać je elektronicznie do kasy chorych?

4.Powinieneś był mi powiedzieć, że od trzech dni masz zawroty głowy.

5.Jeśli objawy się nasilą, proszę natychmiast zadzwonić na pogotowie.

6.Gdyby nie zarywał tylu nocy, nie byłby dziś tak wykończony.

7.Nie czuję się najlepiej: drapie mnie w gardle i mam łamanie w kościach.

8.Według lekarza to nic groźnego, ale gdyby gorączka wróciła, trzeba by zrobić badanie krwi.

Quiz

Uzupełnij: « Si nous ___ plus tôt, nous n'aurions pas attendu deux heures aux urgences. »

To hipoteza nierealna w przeszłości: si + plus-que-parfait → conditionnel passé. Po si NIGDY nie stawiamy conditionnel, więc „serions venus" i „viendrions" odpadają. Venir odmienia się z être, stąd plus-que-parfait „étions venus".

Co naprawdę znaczy « j'ai mal au cœur » ?

Klasyczny faux ami. „Avoir mal au cœur" = mieć mdłości, zbierać się na wymioty. Ból serca to „j'ai une douleur à la poitrine" lub „j'ai des douleurs cardiaques".

Które zdanie jest poprawne?

Hipoteza realna: si + présent + impératif. Po si nie może stać ani conditionnel („aurais"), ani futur („auras"). Wariant z imparfait wymagałby w drugiej części conditionnel („tu prendrais"), a nie trybu rozkazującego.

« Le nouveau traitement serait remboursé à partir de janvier. » Zdanie oznacza, że:

To conditionnel de l'information non confirmée, typowy dla prasy i wiadomości. Polski odpowiednik to „podobno / ma być / rzekomo". Pewną przyszłość oddałoby „sera remboursé".

Wybierz właściwy czasownik: « Après cette grippe, il a mis trois semaines à ___. »

„Se remettre (de qqch)" = dojść do siebie, wykurować się po czymś. Konstrukcja „mettre du temps à + bezokolicznik" znaczy „zajęło mu tyle a tyle czasu, żeby…". „Se rappeler" to przypominać sobie, „se rendre" — udać się gdzieś, „se remplir" — napełnić się.

Uzupełnij naturalną kolokację: « Je n'ai pas fermé l'œil de la nuit : j'ai fait ___. »

„Faire une nuit blanche" = zarwać noc, w ogóle nie spać. „Une nuit noire" znaczy dosłownie „ciemna noc" (o oświetleniu, o pogodzie), a pozostałe formy nie są francuskimi kolokacjami.

Uzupełnij radę: « À ta place, je ___ chez un ostéopathe. »

Rada wymaga conditionnel présent: temat ir- (jak w futur) + końcówka -ais. „J'irai" to futur simple (pewna przyszłość), „j'allais" to imparfait, a „j'aille" to subjonctif, którego nic w tym zdaniu nie wprowadza.

Wymowa — powiedz na głos

Posłuchaj wzoru, potem powiedz zdanie. Mikrofon oceni je słowo po słowie (zielone = dobrze wymówione).

Depuis trois jours, je me sens complètement patraque et j'ai des courbatures partout.

Pourriez-vous m'expliquer comment prendre ce médicament : à jeun ou pendant les repas ?

Si j'avais su que ça durerait aussi longtemps, j'aurais consulté bien plus tôt.

À ta place, je dormirais huit heures par nuit au lieu de manger sur le pouce.

Si les symptômes s'aggravaient, il faudrait appeler le 15 sans attendre.

Avec la carte Vitale, vous serez remboursée sous cinq jours ouvrés.

Francja w praktyce

Francuska służba zdrowia od środka: carte Vitale, parcours de soins i „les antibiotiques, c'est pas automatique"

We Francji prawie nic nie załatwia się papierem. Pacjent przykłada zieloną kartę chipową carte Vitale do czytnika, lekarz wysyła rozliczenie elektronicznie (la télétransmission), a Assurance maladie („la Sécu") przelewa zwrot na konto zwykle w ciągu 3–5 dni roboczych. Refundacja podstawowa to jednak tylko ok. 70% ceny wizyty — resztę pokrywa la mutuelle, czyli dodatkowe ubezpieczenie, które od 2016 r. każdy pracodawca ma obowiązek zaoferować pracownikom i dopłacić do niego co najmniej połowę. Dlatego pierwsze pytanie w gabinecie brzmi nie „czy ma pan ubezpieczenie?", tylko „vous avez votre carte Vitale et votre mutuelle ?". Od końca 2024 r. wizyta u lekarza rodzinnego kosztuje 30 € (wcześniej 26,50 €), a lekarze tzw. secteur 2 mogą doliczyć dépassements d'honoraires — nadwyżkę ponad stawkę urzędową, refundowaną w niewielkim stopniu.

Kluczowe pojęcie to le parcours de soins coordonnés. Trzeba oficjalnie zadeklarować w Sécu swojego médecin traitant (lekarza prowadzącego). Jeśli pójdziesz do specjalisty bez jego skierowania, zwrot spada z ok. 70% do 30% — czyli mocno uderza po kieszeni. Wyjątki, do których idzie się bezpośrednio, to m.in. ginekolog, okulista, stomatolog i psychiatra (dla osób poniżej 26 lat). Do tego dochodzą drobne, nierefundowane opłaty: participation forfaitaire za każdą konsultację (obecnie 2 €) i franchise od każdego opakowania leku (1 €) — symboliczne, ale świadomie zaprojektowane tak, by ograniczać nadużycia. Realny problem kraju to les déserts médicaux: całe departamenty, w których miliony ludzi nie mają żadnego médecin traitant, a na wizytę u dermatologa czeka się miesiącami. Wizyty umawia się dziś głównie przez platformę Doctolib, która stała się we Francji czasownikiem („je t'ai pris un rendez-vous sur Doctolib").

Numery ratunkowe warto znać na pamięć: 15 to SAMU (pogotowie medyczne), 18 straż pożarna (też ratownictwo), 112 numer europejski, a 116 117 — lekarz dyżurny wieczorami i w weekendy, gdy sprawa nie jest nagła. Jeśli apteka jest zamknięta, na drzwiach wisi adres la pharmacie de garde. Farmaceuci mają dziś sporo uprawnień: szczepią przeciw grypie i przedłużają niektóre recepty.

I wreszcie zdanie, które zna każdy Francuz: „Les antibiotiques, c'est pas automatique" — slogan kampanii z 2002 roku, powtarzany dziś żartobliwie w każdej sytuacji, gdy ktoś chce iść na skróty. Francja była wtedy jednym z europejskich rekordzistów w zużyciu antybiotyków; kampania realnie zmieniła zachowania pacjentów i nawyki lekarzy rodzinnych. Nie proś więc o antybiotyk „na wszelki wypadek" — usłyszysz w odpowiedzi właśnie ten slogan, a potem wykład o różnicy między infekcją wirusową a bakteryjną.

Czytanka — prawdziwa historia

Qui prendra un nouveau patient ?

Sześć milionów Francuzów bez lekarza rodzinnego i ustawa, która utknęła w Senacie: dlaczego Francja spiera się o to, gdzie lekarz może otworzyć gabinet.

Le 11 juin 2026, au Sénat, le débat s'est arrêté en plein milieu. Les sénateurs venaient d'adopter le premier article d'une proposition de loi contre les « déserts médicaux », par 215 voix contre 118. Puis le temps de parole réservé au groupe qui défendait le texte s'est terminé. Les autres articles n'ont jamais été votés. Depuis, la loi attend une nouvelle date.

Le problème, lui, n'attend pas. En France, 6,4 millions d'assurés n'ont pas de médecin traitant. Selon les défenseurs du texte, plus de 75 % de la population vit dans un territoire où l'offre de soins est insuffisante. Entre 2000 et 2021, la densité de médecins généralistes a baissé de 18 %. Obtenir un rendez-vous est devenu, pour beaucoup, une affaire de patience ou de chance.

L'idée du député Guillaume Garot était simple et radicale. Aujourd'hui, un médecin libéral s'installe où il veut : c'est la liberté d'installation. Le texte voté par l'Assemblée nationale le 7 mai 2025 la limitait. Dans une zone déjà bien dotée, un nouveau médecin ne pourrait s'installer que si un confrère partait.

Le Sénat a gardé le principe, mais il lui a enlevé les dents. Dans sa version, le médecin devrait demander une autorisation à l'agence régionale de santé et, en échange, accepter de travailler une partie de son temps dans une zone sous-dotée. Le reste — combien de jours, dans quelles conditions — serait fixé plus tard, par décret. Autrement dit, l'essentiel a été renvoyé à demain.

Les partisans de la régulation rappellent que les infirmiers, les pharmaciens et les sages-femmes sont déjà régulés depuis longtemps, et que les aides offertes par les communes ont coûté cher sans changer grand-chose. En face, l'Ordre des médecins a répété le 21 mai 2026 son opposition : contraindre les jeunes découragerait les vocations. Leur argument tient en une phrase : on ne répartit pas une pénurie, on la déplace.

Le gouvernement, lui, préfère la douceur. Depuis son pacte d'avril 2025, il propose une « solidarité territoriale » volontaire : jusqu'à deux jours par mois dans les zones prioritaires. Devant les sénateurs, la ministre Stéphanie Rist a opposé l'« innovation organisationnelle » à toute régulation coercitive. Ses adversaires y voient une réponse bien petite pour un problème qui a mis vingt ans à se former.

Personne ne promet d'effet rapide. Former un médecin prend une dizaine d'années, et le texte prévoit une première année d'études de santé dans chaque département seulement d'ici 2030. En attendant, dans les salles d'attente, la question reste la même : qui acceptera de prendre un nouveau patient ?

Słownictwo z tekstu

un désert médical — pustynia medyczna, rejon bez dostępu do lekarzy
un médecin traitant — lekarz prowadzący, odpowiednik lekarza rodzinnego
un assuré — ubezpieczony
l'offre de soins (f.) — dostępność opieki zdrowotnej
la densité médicale — zagęszczenie lekarzy (liczba na mieszkańca)
un médecin libéral — lekarz w praktyce prywatnej
la liberté d'installation — swoboda wyboru miejsca praktyki
s'installer — otworzyć praktykę, osiąść
une zone sous-dotée — obszar z niedoborem lekarzy
bien doté — dobrze zaopatrzony, z dużą liczbą lekarzy
une agence régionale de santé — regionalna agencja zdrowia (ARS)
un décret — rozporządzenie wykonawcze
une proposition de loi — poselski projekt ustawy
un confrère — kolega po fachu
une pénurie — niedobór, brak
contraindre — zmuszać, przymuszać
une salle d'attente — poczekalnia

Sprawdź, ile zrozumiałeś. Kliknij odpowiedź.

Pourquoi le Sénat n'a-t-il pas voté tout le texte le 11 juin 2026 ?

Senat zdążył przegłosować tylko pierwszy artykuł (215:118); debatę przerwał koniec czasu przyznanego grupie broniącej projektu, a nie odrzucenie tekstu.

Quelle est la différence principale entre la version de l'Assemblée et celle du Sénat ?

Izba Deputowanych chciała zasady „jedno wejście za jedno wyjście”. Senat zachował wymóg zgody, ale dopuścił zamiennik: część czasu pracy w rejonie deficytowym.

Que veulent dire les opposants quand ils affirment qu'« on ne répartit pas une pénurie » ?

To argument o skali: jeśli lekarzy jest za mało w całym kraju, przesuwanie ich między regionami zmienia tylko miejsce problemu, a nie jego wielkość.

Pourquoi l'auteur écrit-il que « l'essentiel a été renvoyé à demain » ?

Senacka wersja nie mówi, ile dni i na jakich warunkach lekarz ma pracować w rejonie deficytowym — to ma określić dopiero rozporządzenie.

Quelle solution le gouvernement défend-il dans le texte ?

Rząd stawia na dobrowolną „solidarité territoriale” zapisaną w pakcie z kwietnia 2025 r.: najwyżej dwa dni miesięcznie w strefach priorytetowych. W Senacie ministra Stéphanie Rist przeciwstawiła „innowację organizacyjną” regulacji przymusowej.

Porozmawiaj o tym

W Polsce nie ma limitu miejsca otwarcia prywatnego gabinetu, ale kontrakt z NFZ już takie ograniczenia wprowadza. Czy to bliżej pomysłu Garota, czy wersji senackiej?
Francuskie gminy od lat dopłacają lekarzom, żeby przyjechali, i według krytyków niewiele to dało. Czy znasz podobne zachęty w polskich gminach i czy one działają?
Co przekonałoby młodego polskiego lekarza do pracy w powiecie zamiast w dużym mieście: pieniądze, mieszkanie, sprzęt, zespół czy przymus po studiach?

Zadanie końcowe — Scenka u lekarza + mail z radą dla przyjaciela

CZĘŚĆ 1 — SCENKA (3–4 minuty, w parze albo nagraj sam oba głosy). Odegraj wizytę u francuskiego lekarza rodzinnego. Osoba A jest pacjentem, który od dwóch tygodni pracuje po dwanaście godzin dziennie, źle sypia, ma zawroty głowy i raz zasłabł w metrze. Osoba B jest lekarzem: zadaje pytania, osłuchuje, odradza antybiotyk i proponuje trzydniowy arrêt de travail. W scence musi realnie paść: • dwie grzeczne prośby w conditionnel présent (np. „Pourriez-vous… ?", „Est-ce que ça vous dérangerait de… ?"); • jedno zdanie z żalem w conditionnel passé („J'aurais dû…", „Tu aurais pu…"); • po jednym zdaniu każdego z trzech typów warunkowych z si (si + présent, si + imparfait, si + plus-que-parfait); • co najmniej trzy wyrażenia z sekcji „Wyrażenia" (np. être au bout du rouleau, faire une nuit blanche, se remettre sur pied); • dwa realia francuskie: carte Vitale i médecin traitant albo mutuelle. Nagraj się i odsłuchaj: sprawdź szczególnie, czy po si nie wymknął ci się conditionnel oraz czy słychać różnicę między „je prendrai" a „je prendrais". CZĘŚĆ 2 — MAIL (120–150 słów). Twój francuski przyjaciel Antoine napisał, że od miesiąca jest wykończony, nie ma médecin traitant i chce po prostu kupić antybiotyk w aptece. Odpisz mu po francusku i: 1) wyraź troskę i zapytaj konkretnie o objawy; 2) daj trzy rady w conditionnel présent („à ta place, je…", „tu devrais…", „il faudrait que…" — pamiętaj, że po „il faudrait que" idzie subjonctif); 3) użyj jednego zdania z conditionnel passé, przypominając, co powinien był zrobić wcześniej; 4) zakończ jednym zdaniem warunkowym typu 2 lub 3 („Si tu…, tu…"); 5) zaproponuj konkretne spotkanie po jego wyzdrowieniu. Styl: nieformalny (tu), ale pełne zdania. Na koniec podkreśl w swoim tekście wszystkie formy conditionnel i przy każdej dopisz, po co jej użyłeś: grzeczność, rada, żal czy hipoteza.